Tendinopatia ścięgna Achillesa

To przewlekłe przeciążenie ścięgna Achillesa prowadzące do mikrourazów i zmian degeneracyjnych. Wyróżniamy dwa typy: mid-portion (w środkowej części ścięgna) oraz insertional (w miejscu przyczepu do kości piętowej).

Ból i sztywność ścięgna, nasilające się po odpoczynku (np. rano) lub po wysiłku. W przypadku mid-portion ból jest 2–6 cm nad piętą, a przy insertional – w samym przyczepie ścięgna, często z obrzękiem.

Diagnoza opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu fizykalnym przez fizjoterapeutę lub lekarza, a dodatkowo można użyć obrazowania: USG lub rezonansu magnetycznego (MRI), by ocenić stopień degeneracji ścięgna.

Rehabilitacja przebiega etapami: najpierw izometryczne ćwiczenia (kontrola bólu), potem ciężki trening oporowy (HSR), a następnie dynamiczne ćwiczenia (skoki, lądowania) i obciążenia szybsze, w zależności od potrzeb pacjenta.

Stopniowe zwiększanie obciążenia pozwala ścięgnu adaptować się i odbudowywać strukturę; jeśli obciążenie jest zbyt duże, objawy (ból) mogą narastać następnego dnia, co oznacza, że trzeba obniżyć intensywność.

Nie — artykuł Rehability wskazuje, że całkowity odpoczynek nie jest korzystny, ponieważ brak obciążenia opóźnia proces rehabilitacji; lepiej modyfikować aktywność niż całkowicie ją przerwać.

Powrót powinien być stopniowy i kontrolowany: zaczynać od niskointensywnych form aktywności (np. marsz, rower), a następnie włączać bieganie i skoki, monitorując reakcję ścięgna i dostosowując obciążenie.

Czynniki ryzyka to przeciążenia ze zbyt intensywnymi ćwiczeniami, zbyt szybka progresja obciążenia, bieganie lub skakanie bez odpowiedniej adaptacji oraz nieodpowiednie obuwie, które może zwiększać nacisk na ścięgno.

Należy się skonsultować, jeśli ból utrzymuje się mimo modyfikacji aktywności, nasila się po obciążeniu lub towarzyszy obrzęk i ograniczona funkcja — specjalista może ocenić stan ścięgna i zaplanować rehabilitację.

Główne objawy tendinopatii Achillesa to ból i sztywność wzdłuż ścięgna Achillesa, które mogą się nasilać po odpoczynku (np. rano po wstaniu z łóżka) lub po intensywnym wysiłku fizycznym. W przypadku tendinopatii części środkowej ścięgna, ból najczęściej lokalizuje się około 2–6 cm powyżej pięty. Z kolei tendinopatia przyczepu ścięgna Achillesa objawia się bólem bezpośrednio w okolicy przyczepu do kości piętowej, często z towarzyszącym obrzękiem.

Etapy progresji obciążenia
Efektywne zarządzanie obciążeniem w rehabilitacji tendinopatii ścięgna Achillesa można podzielić na kilka etapów:
Izometryczne ćwiczenia – stanowią doskonały punkt wyjścia, pomagając w kontroli bólu i poprawie kontroli mięśniowej. Ćwiczenia izometryczne, wykonywane na poziomie ≥ 75% maksymalnego dobrowolnego skurczu izometrycznego (MVIC), mogą skutecznie zmniejszać dolegliwości bólowe.
Ćwiczenia z wolnym, ciężkim oporem (HSR) – są kluczowe dla zwiększenia sztywności ścięgna i siły mięśniowej. Przykładowo, wykonywanie około 8 powtórzeń na poziomie 8/10 trudności (pozostawiając dwa powtórzenia „w zapasie”) jest zalecane dla poprawy wytrzymałości mięśniowo-ścięgnistej.
Ćwiczenia dynamicznych skoków, przeskoków i lądowania – wprowadzana jest, gdy pacjent wymaga przygotowania do bardziej dynamicznych aktywności, takich jak skoki czy szybkie zmiany kierunku.
Szybsze obciążenia – są kluczowe dla osób powracających do biegania lub innych intensywnych sportów. Mogą obejmować bieganie po schodach, skakanie na skakance oraz ćwiczenia z szybkimi zmianami kierunku.
Wybór odpowiedniego etapu zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta oraz jego zdolności funkcjonalnych. Ważne jest, aby monitorować reakcję ścięgna na obciążenie, zwłaszcza w ciągu 24 godzin po treningu. Jeśli ból nasila się następnego dnia, jest to sygnał, że obciążenie było zbyt duże i należy je zredukować.

Ścięgna często reagują poprawą na aktywność, jednak objawy mogą się nasilić dzień po intensywnym treningu. Dlatego kluczowe jest śledzenie symptomów przez 24 godziny po obciążeniu. Jeśli pacjent odczuwa większy ból następnego dnia, należy zmniejszyć intensywność treningów i stopniowo powrócić do obciążeń.

Podczas leczenia tendinopatii ścięgna Achillesa ważne jest unikanie nadmiernych obciążeń ścięgna, zwłaszcza w początkowej fazie rehabilitacji. Należy unikać biegania, skoków oraz innych aktywności, które mogą nasilić objawy. Kluczowe jest także dbanie o prawidłową technikę wykonywania ćwiczeń, aby nie pogorszyć stanu ścięgna.